Có những bệnh nhân đi khám da liễu suốt nhiều tháng vì mày đay tái phát, ngứa dai dẳng, nổi ban đỏ từng đợt. Họ được điều trị như viêm da dị ứng, viêm da cơ địa hoặc dị ứng thời tiết, nhưng triệu chứng chỉ giảm tạm thời rồi quay trở lại.

Đến khi thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu, nguyên nhân thật sự mới được phát hiện: nhiễm ký sinh trùng.

Nhiều người vẫn nghĩ giun sán chỉ gây đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa. Thực tế, ở không ít trường hợp, làn da lại là nơi phát ra tín hiệu cảnh báo đầu tiên.

Một cơn ngứa kéo dài đôi khi không đơn thuần là dị ứng. Đó có thể là phản ứng miễn dịch của cơ thể trước sự hiện diện âm thầm của ký sinh trùng bên trong.

Vì sao nhiễm giun sán lại biểu hiện trên da?

Khi ký sinh trùng xâm nhập cơ thể, hệ miễn dịch sẽ hoạt hóa mạnh mẽ và giải phóng các chất trung gian gây viêm như histamine, interleukin và eosinophil (bạch cầu ái toan). Chính phản ứng này tạo ra nhiều biểu hiện ngoài da khác nhau.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Ngứa kéo dài
• Mề đay tái phát
• Ban đỏ
• Sẩn ngứa
• Tăng bạch cầu ái toan
• Tổn thương dạng đường di chuyển dưới da

Trong một số trường hợp, ấu trùng ký sinh trùng có thể di chuyển trong mô dưới da, tạo nên các đường ngoằn ngoèo đặc trưng kèm cảm giác châm chích hoặc ngứa rát. Lúc này, da không còn chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà trở thành “cửa sổ” phản ánh những bất thường bên trong cơ thể.

NHỮNG BIỂU HIỆN DA THƯỜNG GẶP DO NHIỄM GIUN SÁN

1. Mề đay kéo dài, tái phát nhiều lần

Đây là biểu hiện rất thường gặp nhưng dễ bị bỏ sót nguyên nhân.

Bệnh nhân có thể:

• Nổi các mảng đỏ hoặc phù nổi trên da
• Ngứa nhiều, đặc biệt về đêm
• Tái phát liên tục dù đã dùng thuốc chống dị ứng
• Không xác định được yếu tố khởi phát rõ ràng

Đặc biệt, với tình trạng mề đay kéo dài trên 6 tuần kèm tăng bạch cầu ái toan, bác sĩ cần nghĩ đến khả năng liên quan đến ký sinh trùng.

2. Ngứa toàn thân không rõ nguyên nhân

Nhiều bệnh nhân mô tả:

“Càng về đêm càng ngứa.”
“Ngứa khắp người nhưng gần như không thấy tổn thương da rõ rệt.”

Đây là kiểu ngứa âm thầm nhưng kéo dài, có thể gặp trong nhiễm giun đũa chó mèo (Toxocara), giun lươn hoặc một số loại ký sinh trùng khác.

Điều khiến nhiều người chủ quan là thuốc bôi hoặc thuốc chống dị ứng có thể làm giảm triệu chứng tạm thời, nhưng nguyên nhân bên trong vẫn tồn tại nên bệnh dễ tái đi tái lại.

3. Ấu trùng di chuyển dưới da – dấu hiệu gợi ý rất đặc trưng

Một số loại ký sinh trùng có thể gây:

• Các đường ngoằn ngoèo dưới da
• Tổn thương đỏ hơi gồ
• Cảm giác kiến bò, châm chích hoặc di chuyển dưới da

Biểu hiện này thường gặp trong:

• Ấu trùng giun móc di chuyển dưới da (cutaneous larva migrans)
• Gnathostoma spp.
• Một số ký sinh trùng lây từ động vật

Đây là dấu hiệu có giá trị định hướng chẩn đoán quan trọng trong thực hành lâm sàng.

NHỮNG AI CÓ NGUY CƠ CAO?

Các nhóm có nguy cơ nhiễm ký sinh trùng cao gồm:

• Ăn rau sống, gỏi sống hoặc thịt chưa nấu chín kỹ
• Nuôi chó mèo nhưng không tẩy giun định kỳ
• Thường xuyên đi chân đất
• Trẻ em chơi đất cát
• Người có thói quen ăn tiết canh hoặc hải sản sống
• Người suy giảm miễn dịch

Điều đáng lưu ý là hiện nay, không ít bệnh nhân sống ở đô thị, có điều kiện vệ sinh tốt vẫn mắc bệnh ký sinh trùng. Nguồn lây ngày càng đa dạng và đôi khi xuất phát từ những thói quen ăn uống tưởng như “an toàn”.

KHI NÀO CẦN NGHĨ ĐẾN NHIỄM GIUN SÁN?

Nên tầm soát ký sinh trùng khi có các biểu hiện:

• Ngứa kéo dài không rõ nguyên nhân
• Mề đay tái phát nhiều lần
• Điều trị dị ứng nhưng đáp ứng kém
• Tăng bạch cầu ái toan
• Có tiền sử ăn đồ sống hoặc tiếp xúc động vật
• Kèm đau bụng, rối loạn tiêu hóa, mệt mỏi hoặc sụt cân kéo dài

Đôi khi, chỉ một xét nghiệm đúng thời điểm có thể giúp bệnh nhân tránh nhiều tháng điều trị sai hướng.

ĐỪNG CHỈ ĐIỀU TRỊ TRIỆU CHỨNG TRÊN DA

Trong thực hành lâm sàng, không ít trường hợp điều trị da liễu kéo dài nhưng nguyên nhân thật sự lại nằm ở bệnh lý ký sinh trùng bên trong cơ thể. Điều này khiến bệnh tái phát liên tục, ảnh hưởng chất lượng sống và tạo tâm lý mệt mỏi cho người bệnh.

Da có thể là nơi biểu hiện đầu tiên. Nhưng gốc rễ vấn đề đôi khi nằm sâu hơn ở hệ miễn dịch và tình trạng nhiễm ký sinh trùng tiềm ẩn. Bác sĩ da liễu không chỉ quan sát tổn thương trên bề mặt da, mà còn cần nhìn thấy câu chuyện bệnh lý phía sau làn da của bệnh nhân.

                                                                                                                                                           BS. CK1 ĐOÀN THỊ BÍCH VÂN